કેન્દ્ર સરકારે હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ પર સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઈઝ ડ્યુટી (નિકાસ ડ્યુટી) વધારીને ૨૪ રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરી દીધી છે, જ્યારે રોડ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેસમાં પણ ૩૬ રૂપિયા પ્રતિ લિટરનો મોટો વધારો કર્યો છે. આ સાથે જ ડીઝલ પરની કુલ નિકાસ ડ્યુટી ૨૧.૫ રૂપિયાથી વધીને ૫૫.૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટર પર પહોંચી ગઈ છે. આ ઉપરાંત, એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પરની ડ્યુટી પણ ૨૯.૫ રૂપિયાથી વધારીને ૪૨ રૂપિયા કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નિકાસકારોને વૈશ્વિક ભાવ વધારાનો અયોગ્ય લાભ લેતા અટકાવવા અને દેશમાં ઇંધણની પર્યાપ્ત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

નાણા મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી સત્તાવાર સૂચના મુજબ, આ નવા ટેક્સ દરો તાત્કાલિક અસરથી લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. અગાઉ ૨૬ માર્ચના રોજ સરકારે ડીઝલ પર ૨૧.૫૦ રૂપિયાની નિકાસ ડ્યુટી લગાવી હતી, પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને હવે તેમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે. હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ પરની એડિશનલ એક્સાઈઝ ડ્યુટી હવે ૨૪ રૂપિયા પ્રતિ લિટર રહેશે, જે અગાઉના દર કરતા ઘણી વધારે છે. તે જ સમયે, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેસ તરીકે લેવામાં આવતી રકમ હવે ૩૬ રૂપિયા પ્રતિ લિટર સુધી પહોંચી ગઈ છે. બીજી તરફ, પેટ્રોલ પરની નિકાસ ડ્યુટીમાં હાલમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી અને તે શૂન્ય પર જાળવી રાખવામાં આવી છે.

સરકારે આ આકરો નિર્ણય લેવા પાછળનું મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તેના કારણે સર્જાયેલું વૈશ્વિક ઈંધણ સંકટ ગણાવ્યું છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને હોય છે, ત્યારે ખાનગી નિકાસકારો સ્થાનિક બજારમાં સપ્લાય કરવાને બદલે વિદેશમાં ઇંધણ વેચીને વધુ નફો કમાવવાનો પ્રયાસ કરતા હોય છે. આ પ્રવૃત્તિને રોકવા માટે સરકાર 'વિન્ડફોલ ટેક્સ' અને વધારાની નિકાસ ડ્યુટીનો ઉપયોગ કરે છે. આ પગલાથી સુનિશ્ચિત થશે કે રિફાઈનરીઓ પહેલા ભારતની સ્થાનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરે અને ત્યારબાદ જ વધારાના જથ્થાની નિકાસ કરે.

ઉલ્લેખનીય છે કે ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાન પર કરવામાં આવેલા સૈન્ય હુમલા બાદ સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ હતી, જેના કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો હતો. જોકે, ૮ એપ્રિલના રોજ ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા છે, જેનાથી હાલ પૂરતી સ્થિતિ થાળે પડી છે. તેમ છતાં, ભારત સરકાર કોઈ પણ જોખમ લેવા માંગતી નથી અને ભવિષ્યમાં જો ફરી તણાવ વધે તો દેશમાં ડીઝલની અછત ન સર્જાય તે માટે અત્યારથી જ આર્થિક સુરક્ષા કવચ અને નીતિગત ફેરફારો તૈયાર કરી રહી છે.

આ નિર્ણયથી નિકાસકારો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નફો મેળવવો મુશ્કેલ બનશે, પરંતુ ભારત સરકારની તિજોરીમાં મોટો ટેક્સ જમા થશે. આ ટેક્સનો ઉપયોગ દેશના રોડ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસ માટે કરવામાં આવશે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવમાં આવતી તેજીનો ગેરલાભ ઉઠાવનારાઓ માટે આ પગલું એક અંકુશ સમાન છે. સરકાર સતત વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે અને જરૂર પડશે તો આગામી સમયમાં આ દરોમાં ફરીથી સમીક્ષા કરવામાં આવશે જેથી ગ્રાહકોને ન્યૂનતમ અસર થાય.