આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મિડલ ઈસ્ટમાં વધી રહેલા સૈન્ય અને રાજકીય તણાવની નકારાત્મક અસર હવે ભારતીય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. દેશમાં ઇંધણના ભાવ સતત આસમાને પહોંચી રહ્યા છે, જેના કારણે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા પર મોંઘવારીનું ભારે દબાણ ઊભું થયું છે. ક્રિસિલ (CRISIL) ના અહેવાલ મુજબ, ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય નુકસાનને સરભર કરવા માટે આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં હજુ પણ 2.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટરનો વધારો ઝીંકી શકે છે.

જો છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહના આંકડા પર નજર કરીએ તો, ભારતમાં અત્યાર સુધીમાં અલગ-અલગ ચાર તબક્કામાં ઇંધણના ભાવમાં કુલ 7.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટરનો વધારો થઈ ચૂક્યો છે. ભાવ વધારાનો આ સિલસિલો નીચે મુજબ રહ્યો હતો:

15 May: પહેલીવાર પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં સીધો 3 રૂપિયા પ્રતિ લીટરનો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો.

19 May: બીજીવાર કિંમતોમાં આશરે 90 પૈસા પ્રતિ લીટરનો વધારો થયો.

23 May: ત્રીજીવાર પેટ્રોલ 87 પૈસા અને ડીઝલ 91 પૈસા મોંઘું થયું હતું.

25 May: ચોથીવાર પેટ્રોલમાં 2.61 રૂપિયા અને ડીઝલમાં 2.71 રૂપિયાનો વધારો ઝીંકાયો.

એજન્સીનું કહેવું છે કે જો વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ની કિંમતો આ જ રીતે ઊંચી રહેશે, તો આગામી સમયમાં ગ્રાહકોએ વધુ આકરા ભાવ વધારાનો સામનો કરવો પડશે.

કુલ વધારો 10 રૂપિયા સુધી પહોંચશે, CPI મોંઘવારી પર થશે સીધી અસર

રિપોર્ટ અનુસાર, તેલ કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના કારણે થઈ રહેલા પોતાના નુકસાનને ધીમે-ધીમે ગ્રાહકો પર પાસ ઓન કરી રહી છે. આ ગણતરી મુજબ નજીકના ભવિષ્યમાં કુલ વધારો 10 રૂપિયા પ્રતિ લીટર સુધી પહોંચી શકે છે. ક્રિસિલે ચેતવણી આપી છે કે આ આકરા ઇંધણ વધારાની અસર સમગ્ર દેશની ઇકોનોમીમાં ટ્રાન્સપોર્ટેશન (વાહનવ્યવહાર) ખર્ચ વધવાના સ્વરૂપે દેખાશે. આનાથી સામાન્ય વપરાશની ચીજો અને કોર ઇન્ફ્લેશન (મુખ્ય ઇન્ફ્લેશન) બંનેમાં મોટો ઉછાળો આવશે.

આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, ઇંધણની વધેલી કિંમતોના કારણે ગ્રાહક મૂલ્ય સૂચકાંક (CPI) એટલે કે રિટેલ મોંઘવારી દર પર સીધો 36 બેસિસ પોઈન્ટનો (Basis Points) પ્રભાવ પડવાનો અંદાજ છે. જો તેલ કંપનીઓ દ્વારા કુલ વધારો 10 રૂપિયા સુધી લઈ જવામાં આવશે, તો મોંઘવારી પર આ અસર વધીને આશરે 48 બેસિસ પોઈન્ટ સુધી પહોંચી શકે છે, જે રિઝર્વ બેંક અને સરકાર માટે ચિંતાનો વિષય બનશે.

ટ્રાન્સપોર્ટ સેક્ટર સૌથી વધુ પ્રભાવિત: દૂધ, શાકભાજી અને મસાલા મોંઘા થશે

ભારતમાં આંતરિક માલસામાનની હેરફેર માટે રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ (સડક પરિવહન) સૌથી મુખ્ય માધ્યમ છે. દેશમાં લગભગ 71 ટકા માલસામાનની ढुलाई (હેરફેર) રસ્તાઓ દ્વારા થાય છે. આ સેક્ટરમાં ઓપરેટિંગ કોસ્ટનો આશરે 42 ટકા હિસ્સો માત્ર ઇંધણ એટલે કે ડીઝલ પાછળ ખર્ચાય છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે પણ ડીઝલ મોંઘું થાય છે, ત્યારે લોજિસ્ટિક્સ અને માલસામાન વહનની કિંમતો ઝડપથી વધી જાય છે, જે આખી સપ્લાય ચેઈનને પ્રભાવિત કરે છે.

ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધવાના કારણે લોજિસ્ટિક્સ પર નિર્ભર રહેતી દૈનિક જરૂરિયાતોની ચીજો સૌથી પહેલા મોંઘી બનશે, જેમાં નીચેની વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે:

ડેરી પ્રોડક્ટ્સ (દૂધ, દહીં, પનીર) અને ઈંડા

ચા અને કોફી

તાજા ફળો અને લીલા શાકભાજી

કઠોળ, દાળ અને વિવિધ મસાલા

માંસ અને માછલી (મીટ-ફિશ)

કોર મોંઘવારી પર દબાણ: કંપનીઓ અપનાવી શકે છે 'શ્રિંકફ્લેશન' નો રસ્તો

ઇંધણના ભાવ વધારાથી માત્ર ખાદ્ય પદાર્થો જ નહીં, પરંતુ 'કોર ઇન્ફ્લેશન' પર પણ દબાણ વધશે. મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓને કાચું તેલ, ગેસ અને પરિવહનના ઊંચા દરોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આના કારણે કપડાં (ટેક્સટાઇલ), ઇલેક્ટ્રોનિક્સ આઇટમ્સ, લાકડાના ફર્નિચર, સિમેન્ટ અને સિરામિક્સ જેવા મોટા સેક્ટર્સમાં પ્રોડક્શન કોસ્ટ વધશે, જેથી ગ્રાહકો માટે કિંમતોમાં વધારો થવો નિશ્ચિત છે.

જો બજારમાં માગ (Demand) સ્થિર રહેશે, તો ઉત્પાદક કંપનીઓ પાસે બે જ રસ્તા બચશે; કાં તો તેઓ પોતાની પ્રોડક્ટની કિંમતોમાં સીધો વધારો કરે અથવા તો તેઓ 'શ્રિંકફ્લેશન' (Shrinkflation) ની રણનીતિ અપનાવે. શ્રિંકફ્લેશન હેઠળ કંપનીઓ પ્રોડક્ટની કિંમત જૂની જ રાખે છે, પરંતુ પેકેટની અંદર આવતી વસ્તુની સાઈઝ કે વજન (Quantity) ઘટાડી દે છે. ચિંતાની વાત એ છે કે, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પહેલા બે મહિનામાં વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલની સરેરાશ કિંમત આશરે 112 ડોલર પ્રતિ બેરલ રહી છે, જે ભારતના અંદાજિત બજેટના 95 ડોલર પ્રતિ બેરલના આંકડા કરતા ઘણી વધારે છે. આ જ કારણ છે કે ભારતીય બજાર પર મોંઘવારીનો ખતરો સતત મંડરાઈ રહ્યો છે.